Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu
Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu powstało 9 maja 1963 roku. Jest drugim tego typu, najbardziej zwiedzanym muzeum w Polsce, po Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Co roku muzeum odwiedza około 140 tyś. turystów. Zaznaczyć też trzeba, że od czasu przejęcia bunkra obiektu 3001 w Dobrowie i zbiorów w Rogowie, kołobrzeskie muzeum jest najbardziej rozległym terenowo, muzeum w Polsce. Oddalenie dwóch placówek pozamiejscowych Muzeum Oręża Polskiego od Kołobrzegu – to 17 km na zachód – do Rogowa i 50 km na południe – do Dobrowa.

Swoją dzisiejszą, nowoczesną postać, Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu zawdzięcza znakomitemu społecznikowi, zasłużonemu działaczowi krajoznawstwa Janowi Frankowskiemu (1886-1972), prof. zw. dr hab. nauk humanistycznych Lechowi Leciejewiczowi (1931- 2011) – polskiemu archeologowi, który prowadził wieloletnie badania wykopaliskowe w Kołobrzegu, oraz wieloletniemu, byłemu dyrektorowi – doktorowi Heronimowi Kroczyńskiemu, jego następcom oraz całej rzeszy pokoleniowej muzealnych pracowników.

Przewodnik prowadzący wycieczki i omawiający Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, często łączy historycznie trzy obiekty. Nie wszyscy wiedzą, że w przeszłości muzeum miało swoje miejsce w kamieniczce mieszczańskiej z XV wieku i przez dziesięć lat mieściło się w dawnej zrujnowanej, a dzisiaj pięknie odbudowanej z ruin, konkatedrze pw. Wniebowzięcia NMP.

 

Muzeum posiada następujące oddziały:

I . Muzeum Miasta Kołobrzeg, przy ulicy Armii Krajowej 13

II . Dzieje Oręża Polskiego, przy ulicy Emilii Gierczak 5

III. Kołobrzeski Skansen Morski, przy ulicy Bałtyckiej 31, obok Portu Rybackiego i Reduty Solnej.

IV. Muzeum Zimnej Wojny w miejscowości Dobrowo koło Podborska, gmina Tychowo , powiat białogardzki, za Zakładem Karnym w Podborsku.

V . Muzeum Lotnictwa i Techniki Wojskowej w Rogowie koło Kołobrzegu, przy ulicy Hangarowej 8.

 

Krótki opis poszczególnych placówek:

 

I. MUZEUM MIASTA KOŁOBRZEG

(od 2003 roku) Znajduje się w zabytkowym, dwupiętrowym XIX- wiecznym Pałacu Braunschweigów, zbudowanym w stylu empire.

W Muzeum Miasta znajdują się dwie ekspozycje:

1. Zbiory metrologiczne, w których są cenne i rzadko spotykane narzędzia pomiarowe, a także specjalistyczne miary warsztatowe m.in. geodezyjne, szewskie i drukarskie. W zbiorze są wagi szalkowe, sprężynowe, przesuwnikowe i tematycznie z nimi związane różne odważniki. W zbiorach znajduje się duża waga ratuszowa z 1680 roku.

2. Dzieje Kołobrzegu, ekspozycja usytuowana w podziemiach budynku.

W kilku salach ukazano historię miasta, akcentując powstanie kołobrzeskiego biskupstwa, przynależność do Hanzy, powstanie i historię twierdzy- jej historyczne zmagania obronne, która nie uległa wojskom Napoleona, a na koniec historię największego uzdrowiska w Polsce.

W pozostałych pomieszczeniach znajdują się sala wystaw czasowych, biblioteka o tematyce historycznej i militarnej, sala spotkań z różnymi ciekawymi ludźmi i pracownie merytoryczne.

W tym miejscu należało by wspomnieć, że wystawa jest wspaniale wsparta prezentacją multimedialną w formie małej sali kinowej.

Wycieczki oraz uczestnicy różnych prelekcji historycznych, często oglądają i fotografują Mapę Lubinusa z 1618 roku, znajdującą się na pierwszym piętrze. Przy obramowaniu znajduje się na niej 49 winiet miast książąt gryfickich. Ciekawa jest również rycina, przedstawiająca widok Kołobrzegu z początku XVII wieku.

 

II. DZIEJE ORĘŻA POLSKIEGO

To kompleks skladający się z trzech części :

1. Pawilonu wystawą stałą.

Przy wejściu do sali ekspozycyjnej na całej ścianie wita nas plan słowiańskiego Kołobrzegu z początku XIII w., przed którym na stylizowanym koniu siedzi woj księcia Bolesława Krzywoustego, który zdobył gród kołobrzeski podczas wyprawy wojennej w 1107 roku i przyjął tu hołd księcia pomorskiego. Na planie widoczna jest pierwsza katedra, dawny port, drewniane mury obronne grodu i południowego podgrodzia, drewniany most przez rzekę Parsętę, oraz kościół pw. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty wzmiankowany już w 1222 roku. W oddali dostrzeżemy dzisiejszy skraj Wyspy Solnej, gdzie unoszący się dym ukazuje miejsca warzenia soli.

Dalej idąc trasą dużych oszklonych gablot z opisanymi u góry okresami historycznymi, wycieczki zwiedzają ekspozycje etapami: WALKI O WOLNOŚĆ I GRANICE PAŃSTWA POLSKIEGO , WOJSKO POLSKIE 1920-1939 , MARTYROLOGIA NARODU POLSKIEGO I RUCH OPORU i docierają do działu POLSKIE ODDZIAŁY WOJSKOWE NA ZACHODZIE. Przed wejściem do tej ekspozycji, przy schodach zapoznają się z maszyną szyfrującą – Enigmą. Na bocznych planszach znajduje się jej historia oraz życiorysy “łamaczy” Enigmy, którzy rozpracowali ją w grudniu 1932 roku. Byli to geniusze matematyczni z Poznania: Rejewski, Zygalski i Różycki.

Mijając gabloty przedstawiające polskich żołnierzy w mundurach polowych i wyjściowych z różnym uzbrojeniem, docieramy do sali Zaślubin Polski z Morzem. Plansze wypełnione są historią zaślubin w Europie , opisem pierwszych zaślubin w Polsce z archiwalnym zdjęciem zaślubin dowódcy “Błękitnej Armii” gen Hallerem w gronie towarzyszących mu żołnierzy i mieszkańców Pucka – w dniu 10 lutego 1920 roku.

Na środku Sali Zaślubin znajduje się makieta przedstawiająca historyczny moment Zaślubin Polski z Morzem z godziny 16 -tej, 18 marca 1945 roku. Za makietą dostrzeżemy olbrzymi, realistyczny obraz Stefana Garwatowskiego “Ostatni Bój” .

W sali techniki wojskowej znajdują się pojazdy wojskowe osobowo-terenowe i ciężarowo- terenowe, produkcji armii amerykańskiej i radzieckiej. Znajduje się tu również chluba muzeum – unikatowy polski motocykl “Sokół”. Ciekawostką jest szkielet samolotu myśliwskiego FW-190, zestrzelonego 4 marca 1945 roku i wydobyty z morza w 1991 roku (jego pilot i mechanik pochowani są na cmentarzu wojennym). Warto również zwrócić uwagę na dwa rodzaje wyrzutni artylerii rakietowej BM-13 i BM-24 oraz na jeden ze zbiorników powietrznych rakiety V-1 (wydobyty przez rybaków z Niechorza).

Nad ekspozycją techniczną zawieszony jest samolot Po-2. Jest to samolot wyprodukowany w 1955 r., przez WSK Okęcie w Warszawie i po określonych pracach przystosowany do wyglądu, jak jego wersja wojenna.

2. Ekspozycja plenerowa – znajduje się na placu muzealnym, wzdłuż ulicy Narutowicza i Rzecznej gdzie ustawione są:

Rakieta Skud na podwoziu gąsienicowym (o zasięgu taktycznym do 100 km, z możliwością przenoszenia broni jądrowej ), czołgi polskie, oraz jedyny w Polsce oryginalny niemiecki Panzer-IV (niedawno wydobyty z ziemi na byłym lotnisku poradzieckim w Kłuczewie), samoloty: Iskra – szkolno- bojowy, Ił-28 nr taktyczny 64 (samolot ma namalowany fikcyjny nr 52) nr seryjny 2113 , samolot myśliwski SU 22, śmigłowiec SM-2 – wersji sanitarnej, Rakieta “Dźwina”( której podobny typ strącił amerykański samolot szpiegowski U-2 – 1 maja 1960 roku nad terytorium ZSRR) , działa przeciwlotnicze , armaty , haubice i haubico – armaty, działo bezodrzutowe , moździerze , transporter opancerzony BRDM-2 – wersja chemiczna . Transporter opancerzony TOPAZ i PT-76 czołg pływający , przystosowany do desantu morskiego z armatą 76 mm , oraz kopuły betonowe. W narożniku placu przyległym do ulicy Rzecznej i Emilii Gierczak od 2018 roku stoi Sybiracki Wagon Pamięci.

Powyższe samoloty trafią, już nie długo, do nowo utworzonego MUZEUM LOTNICTWA I TECHNIKI WOJSKOWEJ w Rogowie.

3. Zabytkowa kamieniczka mieszczańska z pomieszczeniami na wystawy czasowe.

 

III. KOŁOBRZESKI SKANSEN MORSKI

Jest to ekspozycja plenerowa, jedna z nielicznych tego typu w Polsce. Znajduje się wzdłuż Kanału Drzewnego, przy Reducie Solnej. Okręt i kuter torpedowy po wyciągnięciu z wody przez jeden z większych dźwigów w Polsce, umieszczono na trwałych podstawach betonowych. Do poszczególnych pomieszczeń okrętów prowadzą wygodne schody metalowe. Po okrętach oprowadzają profesjonalni przewodnicy.

Wyeksponowane są okręty:

1. Okręt patrolowy ORP “Fala” o numerze taktycznym SG 321, zaprojektowany i zbudowany w stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni. W latach 1965 – 1991 służył w strukturze MW w gotowości zwalczania okrętów podwodnych przeciwnika, zaś w latach 1991- 1996 służył w strukturze Wojsk Ochrony Pogranicza (SG). Od września 1996 roku wszedł w skład obiektów MOP.

2. Kuter rakietowy ORP ”Władysławowo”, Wszedł do służby w 1975 roku, a ją zakończył w 2006 roku. Był ostatnim z trzynastu tego typu okrętów. Zbudowany w Związku Radzieckim. Jego prędkość i silne uzbrojenie typu woda – woda , mogły zniszczyć o wiele większe okręty przeciwnika. ORP Władysławowo przed przejściem na emeryturę miał szybkość 40 węzłów (węzeł to mila na godzinę , a mila morska to 1852 m- zaś n/w ORP Burza miał prędkość 33,8 węzła). Maksymalny zasięg pocisku rakietowego wynosił 40 km. Mieszkańcy Władysławowa, jak fama głosi, żałują, że nie uprzedzili MOP w jego wcześniejszym pozyskaniu.

3. Elementy na burtowe ORP Burza – kontrtorpedowiec -niszczyciel , zwodowany w 1929 roku. 31 maja 1960 roku „Burza” oficjalnie został uznany okrętem-muzeum i służył do 1976 roku, stojąc przy skwerze Kościuszki w Gdyni, gdzie został zmieniony przez ORP Błyskawicę . Okręt wypisany ze służby 28 czerwca 1976 roku, a w 1977 pocięty na złom .

W skansenie są takie elementy ORP Burza jak: maszt , 100 mm armata okrętowa (miał ich cztery), park amunicyjny, dalmierz morski , torpedy paro gazowe, miny morskie, miotacz bomb głębinowych, 37 mm przeciwlotnicze działko automatyczne (miał ich osiem) i żurawiki łodziowe.

4. W skansenie można również zobaczyć liczne uzbrojenie okrętów Marynarki Wojennej RP .

Wszystkie w/w jednostki można zwiedzać samodzielnie lub z udziałem doskonale przygotowanych przewodników skansenu.

 

IV. MAGAZYN ZIMNEJ WOJNY

Obiekt 3001. Obiekt 3001, podległy Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Jest jedynym znakomicie zachowanym w 95% magazynem broni jądrowej Armii Radzieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Pozostałe 3002 i 3003 zostały rozkradzione i kompletnie zdewastowane. Od 2016 roku, dzięki staraniom Starosty powiatu kołobrzeskiego i długotrwałej, olbrzymiej pracy pracowników muzeum, bunkier obiektu 3001 jest dostępny do zwiedzania przez wycieczki i indywidualnych turystów.

W 1965 roku przeprowadzono wojskowe ćwiczenia badawcze na poligonie drawskim. Decydenci Armii ZSRR chcieli zbadać następujący strategiczny problem – czy broń jądrowa podczas przewidywanego konfliktu Układ Warszawski – NATO dotrze w planowanej ilości i na czas.

W tym celu wysłano ładunki z ZSRR na teren PRL kilkoma sposobami – pociągiem specjalnym, drogą morską i lotniczą. Wnioski z ćwiczeń były zatrważające. Ćwiczenia wykazały opóźnienia. a nawet nie możność dostarczenia broni jądrowej z rejonu magazynowania w ZSRR do wojsk radzieckich i polskich w Polsce. Zdecydowano przechowywać ładunki jądrowe blisko zachodniej granicy. W tym celu, wybudowano trzy bliźniacze obiekty. O obiektach wiedziało w Polsce kilkanaście osób. Jako obiekty “spec znaczenia” były chronione w sposób szczególny.

Według badań naukowych doktora Roberta Dziemby (Gazeta Muzealna nr 16 str. 04-05 z października 2016 i książki Jego autorstwa), w obiekcie 3001 mogło być przechowywanych 160 głowic jądrowych o wagomiarze 0,5- 15 megaton , ale prawdopodobnie pojedyncze egzemplarze mogły mieć nawet 5-7- krotną większą moc niż bomba, która spadła na Hiroszimę (21mega ton). Trzecia wojna rozpoczęła by się od uderzeń jądrowych na cele bardzo ważne – a więc magazyny 3001, 3002 i 3003, środki przenoszenia broni jądrowej lotniska, centra polityczne i dowodzenia , przeprawy przez szerokie przeszkody wodne i inne…

Pod koniec października 1991 roku żołnierze radzieccy opuścili koszary w Białogardzie , a obiekt został przekazany przez Rosjan żołnierzom 32 pułku zmechanizowanego 8 DZ. Od 2016 roku MOP otworzyło Muzeum Zimnej Wojny gdzie co roku organizuje się Zlot Zimnowojenny.

 

V. MUZEUM LOTNICTWA I TECHNIKI WOJSKOWEJ

Znajduje się na terenie dawnej, poniemieckiej bazy lotniczej Kamf i później stacjonującego tutaj Zachodniopomorskiego Pułku Przeciwlotniczego, dawnej 20. Dywizji Pancernej.

Cały sprzęt znajduje się w olbrzymim hangarze o konstrukcji żelbetowej. Sama konstrukcja hangaru jest godna zwiedzenia. Bez filarów wspierających, konstrukcja daje dużą powierzchnię wystawową i świadczy o kunszcie dawnych konstruktorów i budowniczych. Rozszerzalność objętościową dachu, w wyniku zmian temperatury, rozwiązano tak, że przy górnych ścianach przesuwa się on na rolkach. Hangar jest jedyną tak zachowaną konstrukcją w tej części Europy.

W hangarze znajdują się samoloty SU-22 UM3K, Lim-2, TS-8 Bies , szybowiec. Dodatkowo wycieczki mogą zobaczyć silniki lotnicze turbinowe i tłokowe, pojazdy armii USA i ZSRR i wyrzutnię Łuna. Zestawy Łuna – w składzie dywizjonów rakiet taktycznych (drt), były w polskich dywizjach. Jeden z dywizjonów 8. DZ stacjonował około 15 km od hangaru , w jednostce wojskowej w Trzebiatowie (wyrzutnia Łuna z typem rakiety 9M21B , mogła przenosić głowicę jądrową o mocy od 3 do 20 kT). Wyrzutnia posiadała dwa silniki o mocy 180 KM każdy. W czasach gdy w Wojsku Polskim kierowcami byli żołnierze służby zasadniczej to kierowcami wyrzutni Łuna, obowiązkowo byli doświadczeni żołnierze zawodowi.

W zbiorach hangaru znajduje kadłubowy fragment samolotu niemieckiego Dornier -24. Samolot ten utonął w jeziorze Resko Przymorskie w dniu 4 marca w południe z 86 osobami na pokładzie , w wyniku przeciążenia lub zestrzelenia pociskiem z czołgu T-34. Uratowała się jedna osoba. W wraku samolotu, do dnia dzisiejszego, spoczywają zwłoki około 80. niemieckich dzieci. Były to w większości sieroty i pół sieroty. Miały one być ewakuowane na zachód przed zbliżającą się radziecką ofensywą w ramach “mostu powietrznego”.

W 2016 roku, ofiary tej tragedii zostały uczczone, dwoma bliźniaczymi obeliskami z czarnego marmuru, nad jeziorem Resko Przymorskie. Na obeliskach są wyryte informacje w języku polskimi i niemieckim z drewnianym krzyżem pośrodku.

Podczas jednej wycieczki zorganizowanej przez czasopismo “Odkrywca” w hangarze, prelegent (z dawnego Stowarzyszenia…) pokazywał i omawiał fragment kadłuba samolotu CASA C-295 M, który uległ katastrofie 23 stycznia 2008 roku podczas podchodzenia do lądowania na lotnisku 12. Bazy lotniczej w Mirosławcu zginęło wówczas 20 osób. Fragment ten jest w zbiorach hangaru.

 

Do opracowania artykułu wykorzystałem:

1. Materiały naukowe doktorów Roberta Dziemby i Łukasza Gładysiaka.

2. Informacji zawartych w archiwalnych Gazetach Muzealnych i najnowszego folderu promocyjnego z 2020 roku.

 

Wycieczki autokarowe po Kołobrzegu

Kołobrzeg jest największym i najpiękniejszym polskim uzdrowiskiem o niezrównanym uroku i bogatej historii. Do odwiedzenia Kołobrzegu zachęcają też liczne zabytki. Wśród nich są m.in. gotycka Bazylika Mariacka czy neogotycki Ratusz.

Nasze biuro podróży organizuje autokarowe wycieczki po Kołobrzegu z przewodnikiem, zarówno dla grup zorganizowanych jak i turystów indywidualnych.

Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy od home.pl